Ta strona najlepiej prezentuje się na ekranie o szerokości 1200 pikseli lub większym.

Balansując w bieli

Jednym z najtrudniejszych pojęć w fotografii cyfrowej jest balans bieli. Oko ludzkie, widzi dowolny kolor, np. żółty jako żółty, niezależnie od tego czy ogląda go w świetle słabej żarówki czy w słoneczny dzień. Aparat fotograficzny nie posiada zdolności adaptacji do różnego oświetlenia i rejestruje kolory zależnie od natężenia i koloru światła padającego na fotografowane obiekty. Firmy produkujące aparaty starają się, by odtwarzane kolory były jak najbardziej zbliżone do tego, co widzi człowiek - by wyglądały na zdjęciu naturalnie. I tu wkracza funkcja Balans bieli, zwana także równoważeniem bieli.

Oprogramowanie w aparacie, musi dostać informację o tym, jaki jest kolor i jasność światła padającego na fotografowany obiekt. Od tego bowiem zależą kolory i jasności uzyskane na zdjęciu. Tymczasem aparat fotograficzny mierzy i analizuje jedynie światło odbite od fotografowanego przedmiotu. Analiza tego światła wpadającego przez obiektyw musi dać informacje o tym jakie jest natężenie światła padającego na obiekty fotografowane.

Każdy aparat cyfrowy, od najprostszego po najbardziej zaawansowany ma opcję Auto White Balans, czyli automatyczne dostrajanie balansu bieli. Ustawienie balansu bieli na auto pozwala na robienie zdjęć w zmiennych warunkach oświetlenia. Dla początkującego użytkownika powinien wystarczyć, ale jeżeli chcemy robić zdjęcia lepsze niż przeciętne, to musimy dobrze poczytać o balansie bieli.

Automatyczny balans bieli
Włączamy aparat,ustawiamy kadr i wciskamy spust migawki. Niestety moment wykonania zdjęcia jest opóźniony w stosunku do momentu naciśnięcia spustu migawki. Nowsze aparaty mają to opóźnienie coraz mniejsze gdyż do ich budowy używa się szybciej działających procesorów ustawiających parametry dla wykonania zdjęcia. Opóźnienie to czas potrzebny procesorowi na ustawienie, między innymi, właściwego balansu bieli, czyli na określenie rodzaju i jasności światła.

Wygląda to mniej więcej tak: matryca rejestruje obraz, który ma być za chwilę zapisany jako zdjęcie, a oprogramowanie w aparacie analizuje ten obraz. Wyszukuje najjaśniejszy obszar i uznaje, że jest to odwzorowanie obiektu białego. Na podstawie tych danych program wylicza kolor i intensywność światła padającego na fotografowaną scenę. Zostanie to potem wykorzystana do odtworzenia kolorów wszystkich obiektów, które zostaną zarejestrowane przez matrycę aparatu. Niestety w wielu sytuacjach, automatyczny pomiar balansu bieli zawodzi. Dlatego aparaty mają wbudowaną funkcję jego ręcznego ustawiania.

W lustrzankach ustawianie przebiega znacznie szybciej niż w aparatach kompaktowych, dlatego, że konstrukcja SLR'a pozwala na pomiar balansu bieli za pomocą dodatkowego układu światłoczułego, innego niż zasadnicza matryca aparatu służąca do rejestracji zdjęć.

Ręczne ustawienia balansu bieli Każdy aparat cyfrowy umożliwia użytkownikowi ustawienie parametrów koloru i jasności światła padającego na fotografowane obiekty. W tanich kompaktach mamy do wyboru kilka podstawowych rodzajów oświetlenia. W zależności od producenta aparatu mogą mogą mieć one różne nazwy ale zazwyczaj są to:

  • światło słoneczne
  • pochmurny dzień
  • żarówka
  • jarzeniówka
  • lampa błyskowa

Wybranie którejś z tych opcji oznacza wprowadzenie do oprogramowania aparatu informacji, jakie światło pada na to co fotografujemy. Procesor aparatu wykorzystuje te dane w trakcie przetwarzania obrazu zarejestrowanego przez matrycę w kolorowy obraz przeznaczony do zapisania na karcie pamięci.

Odtwarzanie kolorów, zwane demozaikowaniem jest najważniejszym elementem procesu przetwarzania obrazu. Dla tego etapu konieczna jest informacja o rodzaju oświetlenia w którym wykonano zdjęcie. Złe ustawienie opcji Balans bieli/White Balance może dać w efekcie zdjęcie o całkowicie nienaturalnych kolorach - innych niż w rzeczywistości

Dla zobrazowania wpływu ustawienia balansu bieli na odtwarzane kolory pokażę wam 4 zdjęcia. Zostały w tych samych warunkach oświetleniowych w pomieszczeniu oświetlonym światłem żarowym. Pod każdym z nich podane jest zastosowane ustawienie balansu bieli. Na zdjęciu nie ma żadnego obszaru białego lub szarego, stąd ustawienie auto nie zdołało zapewnić poprawnego odwzorowania kolorów:


ustawienie - auto


ustawienie - żarówka


ustawienie - jarzeniówka


ustawienie - słoneczne

Balans bieli według wzorca
Aparaty cyfrowe średniej klasy mają opcję ustawiania balansu bieli według wzorca. W warunkach, w których ma zostać wykonane zdjęcie, podstawiamy przed obiektyw przedmiot, którego kolor uznajemy za biały (lub neutralnie szary) wchodzimy do menu w aparacie i wybieramy zapisanie wzorca. Kolor podstawionego przedmiotu zostanie zarejestrowany przez aparat jako biały (lub neutralny) a wszystkie inne kolory pojawiające się przed obiektywem w trakcie fotografowania będą oceniane wg. wzorca. Pozwala to także na uzyskiwanie różnych efektów kolorystycznych. Możemy bowiem jako wzorzec koloru białego podsunąć kartkę dowolnego koloru, co może dać na zdjęciu kolory zupełnie różne od rzeczywistych kolorów fotografowanych przedmiotów. W ten sposób uzyskamy ciekawe efekty kolorystyczne na zdjęciach.

Aparat cyfrowy ma tę zaletę, że możemy więc do woli eksperymentować z wszystkimi jego parametrami bez narażania się na koszty.

Balans bieli dla plików RAW
Korekta zdjęcia zależna od ustawienia balansu bieli dokonywana jest na etapie obróbki danych zarejestrowanych bezpośrednio z matrycy. Surowe pliki RAW nie mają zapisanego balansu bieli. Niestety aparaty kompaktowe są pozbawione zapisu pliku RAW, a zapisują jedynie plik po wszelkich korektach dokonanych przez oprogramowanie aparatu w formacie JPEG. Do pliku zapisanego jako JPEG lub TIFF nie można już wprowadzić korekty balansu bieli. (Więcej o formatach RAW, TIFF i JPEG pisałem w artykule Surowy krwisty czy wypieczony?).

Jeżeli jednak aparat pozwala na zapisywanie plików RAW, to umożliwia to wielokrotne zapisywanie wyjściowego JPEG'a z pliku RAW z różnymi ustawieniami balansu bieli. To tak jak byśmy mieli możliwość wielokrotnego wywoływania filmu (z aparatu analogowego) za każdym razem w innych warunkach czy innym wywoływaczem.